اقتصاد

کاهش فاصله طبقاتی در ایران؛ ضریب جینی ملی در سال ۱۴۰۱ تغییر کرد

به گزارش طلوع شرق، آخرین آمار‌های منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که فاصله طبقاتی در میان خانوار‌های ایرانی در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال قبل تغیییری جزئی اما معنا‌دار داشته است. ضریب جینی که معیار اصلی سنجش نابرابری درآمد یا مصرف محسوب می‌شود، در سطح کل کشور برای مناطق شهری و روستایی به‌ترتیب ۰.۳۶۹۶ و ۰.۳۶۴۳ ثبت شده است.

بررسی روند تغییرات بیان می‌کند که نابرابری در شهر‌ها به می‌زان ۰.۰۰۶۱ واحد کاهش یافته در حالی که در روستا‌ها افزایشی به‌اندازه ۰.۰۰۴۹ واحد تجربه شده است. این دو جهت متضاد نشان‌دهنده پویایی‌های متفاوت توزیع درآمد در جغرافیای دو نوع زیست است و نیازمند تحلیل‌های عمیق‌تر در بستر سیاسات هدفمند یارانه‌ها و حمایه اجتماعی می‌باشد.

در کل کشور سهم بیست درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت ۶.۰۱ درصد و سهم بیست درصد پرهزینه‌ترین جمعیت ۴۶.۲۱ درصد از کل مصرف برآورد شده است. این در حالی است که نسبت دهک‌های فوقانی به پایین‌تری همچنان در سطح‌های بالا تثبیت مانده است؛ نسبت چهل درصد پرهزینه‌ترین به چهل درصد کم‌هزینه‌ترین ۴.۱۳، نسبت بیست درصد به بیست درصد ۷.۶۹ و نسبت ده درصد به ده درصد ۱۲.۸۶ محاسبه شده که همچنان شکاف عمیقی را منعکس می‌سازد.

شاخص‌های تکمیلی نابرابری نیز تصویر دقیق‌تری ترسیم می‌کنند. شاخص پالما که تمرکز خود را بر نسبت سهم چهل درصد ثروتمندانه به چهل درصد فقیرانه می‌گذارد به ۱.۸۲ رسیده است. شاخص تیل با مقدار ۰.۲۵۲۴ و شاخص اتکینسون با ۰.۲۲۴۴ نیز از شدت پراکندگی درآمد در سطح ملی حکایت دارند. این شاخص‌ها به ‌های مختلف حساسیت نسبت به نوک‌های توزیع را اندازه می‌گیرند و هم‌سو در تأیید وجود نابرابری ساختاری هستند.

در تفکیک شهری برای سال ۱۴۰۱، سهم بیست درصد کم‌هزینه‌ترین ۶.۵۹ درصد و سهم بیست درصد پرهزینه‌ترین ۴۴.۹۰ درصد برآورد شده است. نسبت‌های دهک‌ای در شهر‌ها به‌ترتیب ۱۱.۲۳، ۶.۸۲ و ۳.۸۰ ثبت شده که در مقایسه با می‌انگین ملی نشان‌دهنده نابرابری کمتر در بافت شهری است. شاخص پالما شهری ۱.۶۵، شاخص تیل ۰.۲۲۹۲ و اتکینسون ۰.۲۰۳۸ نیز مقادیر پایین‌تر از کل کشور را نشان می‌دهند.

ناحیه روستایی نیز الگوی مشابه اما با ابعاد متفاوتی را تجربه می‌کند. سهم بیست درصد پایین ۶.۸۹ درصد و سهم بیست درصد بالا ۴۴.۶۱ درصد است. نسبت‌ها به‌ترتیب ۱۰.۵۵، ۶.۴۷ و ۳.۷۰ محاسبه شده‌اند. شاخص پالما روستایی ۱.۶۲، تیل ۰.۲۲۳۹ و اتکینسون ۰.۱۹۷۰ که همگی از معادل‌های شهری و ملی پایین‌ترند، دال بر توزیع نسبتا یکنواخ‌تر در مناطق روستایی می‌باشند.

تنوع بین‌استانی نیز ابعاد جدیدی به تحلیل اضافه می‌کند. در مناطق شهری کم‌ترین ضریب جینی متعلق به استان کرمان با ۰.۲۷۰۰ و بیش‌ترین آن مربوط به سیستان و بلوچستان با ۰.۴۶۴۷ است. این شکاف استانی بیش از ۰.۱۹ واحد برآورد می‌شود که نشان‌دهنده نابرابری‌های جغرافیایی عمیق در بافت‌های شهری است. در روستا‌ها کم‌ترین ضریب مربوط به ایلام با ۰.۲۳۵۴ و بیش‌ترین مربوط به همدان با ۰.۳۹۱۳ ثبت شده که باز هم طیف وسیعی را در بر می‌گیرد.

ضریب جینی به‌عنوان ابزاری استاندارد در اقتصاد توسعه، بازه صفر تا یک را می‌پوشاند؛ صفر بیانگر برابری کامل و یک نماد نابرابری حداکثری است. ایران با مقادیر کنونی در محدوده متوسط به بالا از طیف جهانی قرار دارد که ضرورت تدوین سیاست‌های توزیع مجدد، تقویت شبکه حمایه اجتماعی و تمرکز بر اشتغال‌آفرینی در نواحی کم‌درآمد را دوچندان می‌سازد. کارشناسان معتقدند که بدون مداخله‌های ساختاری، روند حاضر ممکن است در می‌ان‌مدت شکاف‌های موجود را عمیق‌تر نماید.