بازماندگان حادثه معدن طبس: ۷۰۰ کارگر استعفا دادند
سه ساعت مانده به آغاز پاییز امسال، کوه زیر پای شیفت شب معدن طبس لرزید. روز بعد، نیمی از کارگران مامور شدند تا اجساد رفقای خود را از دل غول مدفون بیرون بکشند. از میان جمعیت دو هزار نفره، معدن ۵۳ کارگر را بلعید و دیگران را زنده بیرون نداد. ۷۰۰ نفر دیگر نیز یکی‌یکی تا چهل روز بعد استعفا دادند. کارگاه‌های بزرگ ۲۰۰ نفره تابستان، اکنون با شش یا هفت نفر کار می‌کنند. بازماندگان هم در دو راهی ماندن یا رفتن گیر کرده‌اند. این سخنان از زبان چند کارگر سابق معدن طبس است که اخیرا از کار خود استعفا داده‌اند.
ناجیان کارگران استعفا دادند
چهل روز از فاجعه معدن طبس می‌گذرد. نزدیک ورودی بلوک سی که بیش از همه ویران شده، چند کارگر در رفت‌وآمدند. با وجود گزارش مجلس که کارفرما را شریک حادثه دانسته، معدن همچنان فعال است و کسی این را انکار نمی‌کند. این کارگران بازمانده‌های شب هول طبس‌اند. مدیران با شدت اجازه ورود خبرنگاران را نمی‌دهند و این نشان می‌دهد که تا این لحظه تغییری در ایمنی ایجاد نشده و معدن با همان سطح پایین امنیت به کار ادامه داده. ترس در چشمان کارگرانی که دور‌تر از معدن ایستاده‌اند، دوچندان می‌درخشد.
آن‌ها هم می‌خواهند صحبت کنند و هم می‌ترسند که حتی حق ماهی ۱۳ می‌لیون تومانی‌شان بریده شود و قرارداد شش ماهه‌شان تمدید نشود. بازماندگان می‌گویند ما شهید زنده‌ایم. استعفا‌دهندگان می‌گویند طاقت کار کردن نداشتیم. مانده‌ها می‌گویند هر روز معدن ما را می‌خورد. رفته‌ها می‌گویند یادآوری اول مهرماه گوشت تن‌مان را می‌ریزد.
یک مرد می‌انسال از قدیمی‌های معدن می‌گوید هنگامی بچه‌هایمان را بیرون از معدن می‌دیدی، فکر می‌کردی از بالاشهر تهران آمده‌اند. خوش‌تیپ و خوش‌هیکل بودند. با صدای ضعیف اضافه می‌کند اما از بدن ۸۰ کیلویی برخی، تنها ۱۰ کیلو باقی مانده بود.
چه کارگرانی استعفا دادند؟
از کارگران بیرجندی ۱۰ تا ۲۰ نفر، از مشهدی‌ها ۳۰ تا ۴۰ نفر و از کارگران قوچان نزدیک به ۲۰۰ نفر استعفا داده‌اند. بقیه بازماندگان با تردید مانده‌اند و احتمال دارد در روز‌های آینده آن‌ها هم پیوسته شوند. شورای شهر قوچان برای برخی از این کارگران در یک شرکت لبنیاتی، یک کارگاه معدن و کارگاه دیگری در شهرک صنعتی کار پیدا کرده است. یک مرد ۳۰ ساله اهل اطراف قوچان می‌گوید برخی از همکاران استعفا‌دهنده در این مشاغل با حقوق ماهی هشت می‌لیون تومان آغاز به کار کرده‌اند. سیستم‌شان هم این است که یک ماه پشت سر هم کار می‌کنند و دو روز مرخصی می‌گیرند.
سایر استعفا‌دهندگان فعلا بیکارند و احتمالا تا چند ماه آینده تنها از بیمه بیکاری بهره‌مند خواهند شد. برخی می‌گویند اگر حقوقشان افزایش یابد احتمالا به معدن برمی‌گردند. این وعده را مدیرعامل معدن به آن‌ها داده است. چند کارگر می‌گویند که مدیرعامل را هرگز نزدیک نیده بودند؛ او می‌آمد اما کارگران اجازه نزدیک شدن به او را نداشتند. با این حال، محمد مجتهدزاده پس از آوار طبس به باشگاه معدن آمده و وعده داده که علاوه بر امکانات ایمنی، حقوق‌ها را از همین ماه سه می‌لیون تومان افزایش دهد؛ یعنی از ۱۳ می‌لیون به حدود ۱۶ می‌لیون تومان برسد. حقوقی که تا دیروز واریز نشده است.
در همان جلسه به گوش کارگران رسیده که مدیریت وسایل خارجی برای افزایش ایمنی خریداری کرده اما این تجهیزات در گمرک مانده است. کارگران می‌گویند مدیریت از حقوق و بیمه هر کسی که یک هفته مرخصی گرفته بود کسر کرده است. کارگران بلوک سی که تا اول آبان‌ماه تعطیل بودند، اما کارگران بلوک بی ناچار شدند از دوم مهرماه با بیل، کلنگ و چراغ قوه مجدد کار را آغاز کنند. هر کس حاضر نشد، جریمه شده است.
۱۰۰ متر مانده به بدن‌های رفقای‌مان
کارگرانی که برای بیرون آوردن اجساد داوطلب شده بودند، اخیرا برای اولین بار جزئیات آن روز‌ها را بازگو کرده‌اند. در سه روز جستجوی همکاران‌شان چه گذشت؟ برخی از روایت‌ها حتی پس از چهل روز به گوش کسی نرسیده بود. چهار کارگر داوطلب در بلوک سی می‌گویند کسی ما را مجبور نکرد. رفقای‌مان بودند، هم‌ولایتی بودیم. معلوم بود با چنگ و دندان می‌رویم تا آن‌ها را بیرون بیاوریم.
آن‌ها باید نزدیک ۱۰۰ متر زیر کوه زغال‌سنگ پایین می‌رفتند. ۱۰ تا ۱۵ متر اول راه باز بود، اما بقیه مسیر به دیواره‌های سفت صخره برخورد می‌کرد. این چهار نفر یک کلنگ داشتند که به زور سنگ‌ها را جدا می‌کردند. چند سانتی‌متر، چند سانتی‌متر جلو می‌رفتند. تونل می‌زدند و قطعات سنگ را با دست بیرون می‌بردند. قطر تونل ۴۰ سانتی‌متر فرا‌تر نمی‌رفت. روی زانو و کف دست پیش می‌رفتند. وقتی مسیری معادل طول یک زمین چمن استادیوم آزادی را تراشیدند، به اولین اجساد رسیدند ۲۰ بدن بی‌جان. راه روزانه آن‌ها در روز‌های عادی ۲۰ برابر طولانی‌تر از چیزی بود که آن روز طی کردند.
در روز‌های عادی کارگران ابتدا ۷۰۰ متر مستقیم با نفربر می‌رفتند، سپس صدها کیلوم‌تر پیاده‌روی می‌کردند تا به کارگاه‌های زیرزمینی برسند. ارتفاع تونل‌ها از یک متر در ورودی آغاز می‌شد و کم‌کم به ۴۰ سانتی‌متر می‌رسید. قبلا پنج دقیقه با نفربر و ۲۵ دقیقه پیاده‌روی می‌کردند. اما پس از انفجار، دیواره‌ها و سقف‌ها خراب شده و تونل‌ها پر از گاز بود که سرعت رسیدن به اجساد را کاهش داد. ناجیان سه روز در راه بودند. سه روز پتک می‌زدند، عرق می‌ریختند و سنگ جابه‌جا می‌کردند تا دست‌شان به دست بی‌جان رفقای‌شان برسد امیرعلی، احسان، عباس و دیگران. دو روز هم زمان برد تا اجساد را بیرون بیاورند.
یکی‌یکی رفقای‌شان را روی کول می‌انداختند و از دل شب بیرون می‌آوردند. بدون دستکش، بدون ماسک و بدون کیسه نجات؛ فقط با یک چراغ قوه و کلنگ. یک کارگر ۲۶ ساله با شش سال سابقه می‌گوید همه را شناختم. بدن‌ها بریده‌بریده شده بودند. من، به جز پنج یا شش نفر سوخته، بقیه را شناختم. سپس تا واگن‌ها آوردم‌شان و به بیرون فرستادم. پنج روز با لباس پاره و دست و بال زخمی بیرون آمدم.
آن‌ها می‌گویند در تونل سی دو نفر خاک روی بدن کارگران ریخته بود که استخوان‌ها را همانند ماهی نرم کرده بود. سه نفر از طریق دی‌ان‌ای شناسایی شدند. احسان را از خالکوبی روی دستش شناختند. احسان اولین نفری بود که ناجیان زیر خاک پیدا کردند. جزئیات تصاویر دلشان را آشوب می‌دهد و فقط می‌گویند که روز بعد از بیرون آوردن همکاران، همه این ناجیان تب‌خالیده شدند و تا اول آبان‌ماه به کار نرفتند.
آنچه در تونل سی گذشت، ۴۰ روز است سلول‌سلول جانشان را مکیده است. در تونل بی پیدا کردن کارگران مقداری راحت‌تر بود؛ حداقل بدن‌ها قابل حمل بودند. دیدن بدن‌های یخ‌زده، چشم‌ها را از حدقه در می‌آورد. کارگران تونل بی با گاز جان باختند. در همان حالت زیرزمینی، خشک‌شان زده بود. یکی سنگ برداشته، یکی دست به سر زده، دیگری با کمر خم شده در همان حالت فریز شده بود.
زنده ماندن سخت شده می‌شد
هنگامی از زیر خاک بالا می‌آیند، زیر ناخن‌ها، لابه‌لای خطوط کف دست‌ها و داخل گوش‌های‌شان خرده‌ریزه‌های سیاه سنگ چسبیده. همانند ر.ر که او هم یک بازمانده است. بازمانده‌ای که دیگر نتوانسته در طبس بماند. آن‌ها که مردند، اما اکنون زنده‌ماندن برایشان سخت‌تر شده. قبلا هم سخت بود. از خواب بیدار می‌شدیم، دست‌هایمان یخ زده بود، انگشت‌ها کار نمی‌کردند. ۱۰ دقیقه ماساژ می‌دادیم تا روان شود، اما اکنون دیگر عقل‌مان هم سر جایش نیست. وقتی آدم‌ها صحبت می‌کنند نمی‌فهمم. ناگ‌هان می‌روم تو خودم و لیوان چای از دستم می‌افتد. آن‌ها از برادر هم به من نزدیک‌تر بودند.
کمتر از یک هفته از استعفایش می‌گذرد و هر روز با خودش تکرار می‌کند اگر این‌ها نمی‌مردند، ما مرده بودیم. در طبس هم اتاق سر جایش بود، هم کلنگ‌ها و بیل‌ها. جاده، تونل و زمین هم همان است، اما هم‌اتاقی‌هایمان نبودند. چطور این را تحمل کنیم؟ عکس آن‌ها مدام می‌آید تو ذهن‌مان.
او با شش نفر از کشته‌شدگان بلوک سی هم‌اتاق بوده. استعفا داده، اما تا الان کار نیافته و نمی‌خواهد برگردد هر بار دم ورودی، اشهدمان را می‌خواندیم که شاید دیگر برنگردیم. قبل از این در هر شش ساعت، دو نفره ۵ متر زمین می‌کردیم. اما پس از این اتفاق، وقتی جانمان بریده بود، شیفت‌های ۱۲ ساعته کارمان را کمتر کردند.
ر.ر اهل قوچان است. قوچانی‌ها چندین جوان در این انفجار از دست داده‌اند. سه خانواده در دو روستای این شهر، شش برادر را از دست داده‌اند؛ هر خانواده دو برادر. فرهاد پیرزاده، پسر یکی از این خانواده‌ها، رتبه دو رقمی کنکور داشت. اکنون تنها از یک روستای سراب توابع قوچان، ۲۰ کارگر استعفا داده‌اند. به گفته این مرد جوان، از نظر ایمنی و تجهیزات چیزی تغییر نکرده، اما مثلا الان هر شیفت یک ماسک می‌دهند؛ قبلا حتی این را هم نمی‌دادند.
حتی دستگاه مکانیزه هم اگر بوق می‌زد، می‌گفتند این همیشه بوق می‌زند، ولش کن. استادکار همان روز می‌گفت این شیفت خطرناک است، نباید رفت، نباید داخل معدن شد. به او جواب دادند خب نرو. استادکار گفت خب اگر من که سرکارگرم نروم، بقیه چطور بروند؟ اینطور می‌شود که همه با هم می‌روند و همه با هم می‌میرند.