
بانک مرکزی اختیار مهار تورم را ندارد؛ افزایش ناگهانی قیمت سوخت بسیار خطرناک است
یکی از مهمترین شعارهای انتخاباتی مسعود پزشکیان دقت به معیشت مردم میبود، شعاری که اکنون انتظار میرود دولت چهاردهم نیز به آن توجهی اختصاصی داشته باشد. قضیه تورم فزاینده سرزمین و کنترل آن نیز بسیار مهم است. اکنون که وزیر اقتصاد مسئولیت کامل مهار تورم را با بانک مرکزی میگذارد، این سوال پیش میآید که بانک مرکزی چگونه قرار است تورم را مهار کند و نقش دولت در مهار تورم چیست؟ کامران ندری، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق در گفتگو با فرارو به این سوالات پاسخ داده است.
بانک مرکزی فاقد اختیار ملزوم برای مهار تورم است
کامران ندری گفت در مورد سخنان آقای همتی که میگویند بانک مرکزی ماموریت مهار تورم را بر عهده دارد، نقدی جدی وجود دارد. من دقیقا نمیدانم منظور ایشان از نقل این سخن چه بوده، اما خوب است که ایشان در مورد همه ابعاد سخنی که نقل میکند توضیح دهد. برای مثال بفرمایند که اگر در دولت تصمیم گرفته شود بنزین از ۳ هزار تومان به ۳۰ هزار تومان افزایش قیمت یابد، سپس تورم شکل بگیرد، به بانک مرکزی چه ارتباطی دارد؟ آیا بانک مرکزی مسئول شوکهای قیمتی است که در بسیاری از موارد دولتها ایجاد میکنند؟ ما تورمی داریم به نام تورم هسته یا پوسته سخت تورم که بانک مرکزی میتواند آن را مدیریت کند. اما لازمه ورود بانک مرکزی به قضیه تورم، استقلال عمل و استقلال در تصمیمگیری است.
او افزود در کشور ما اصلا اینطور نیست که بتوان بانک مرکزی را مسئول اصلی کنترل تورم دانست. همانطور که اشاره کردم، بانک مرکزی در ایران کنترل چندانی بر شوکهای تورمی نخواهد دارد. فراموش نکنیم که مسائلی همانند تحریمها نیز بر تورم تأثیرگذار است. بانک مرکزی چگونه قرار است موضوعاتی خارج از کنترل خود را مدیریت کند؟ اگر ارز ۲۸۵۰۰ تومانی حذف شود، بانک مرکزی چگونه قرار است تورم را کنترل کند؟ حتی تورم سخت هم در درازمدت و به طور قابل کنترل است، اگر اختیارات ملزوم به بانک مرکزی اعطا شود، اختیاراتی که اکنون ندارد. عمده تصمیمات مهم از جمله نرخ منفعت با دخالت دولتها گرفته میشود، مگر اینکه بانک مرکزی میتواند به تنهایی تصمیمگیرنده باشد که به تنهایی مسئول برداشت شود؟ بانک مرکزی ایران اصلا جداگانه نیست.
افزایش ناگهانی قیمت سوخت زیاد خطرناک است
این اقتصاددان در ادامه گفت یک نگرانی مهم این روزها قضیه قیمت سوخت است که به شکل مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی مردم تأثیرگذار است. پیشتر در قضیه ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز شاهد عمل ناگهانی مشابهی بودیم که تبعاتی داشت و اساسا آشکار نشده است که چه راهکاری برای جبران صدمههایی که به خانوارها وارد میشد وجود داشته است. اما قضیه حاملهای انرژی از ارز هم پیچیدهتر و خطرناکتر است، چرا که ارز ۴۲۰۰ تومانی تنها شامل ۴ قلم کالای اساسی میشد، اما قیمت حاملهای انرژی بر قیمت همه کالاها تأثیر میگذارد. من نگرانم که آقای پزشکیان در همان وضعیتی قرار گیرد که وقتی آقای رئیسی را قرار داده بودند و با شعارهایی همانند جراحی اقتصادی، آقای پزشکیان را قانع کنند که عمل نسنجیدهای انجام دهد. دور از انتظار میدانم که دولت در این زمان کوتاه که سر کار آمده، موفق شده باشد یک برنامه مطالعاتی دقیق و جامع در مورد قیمت حاملهای انرژی تدوین کرده و صدمههای احتمالی آن را شناسایی کند. تنها سخن از حذف یارانههای نهان میشود، اما هیچ صحبتی از اینکه مخاطرات پس از آن را چگونه خنثی کنیم، وجود ندارد.
او گفت اینگونه نمیدانیم اثربخشی که این تصمیم بر اقتصاد خانوار و بخش تولید دارد، چگونه کنترل خواهد شد. اصلا صحبتی از تبعات نمیشود، تنها حرف میشود که بنزین برای ما لیتری ۶۰ تومان هزینه دارد، اما به مردم با قیمتی کمتر عرضه میکنیم. افکار عمومی نیز به هیچ وجه این نوع دلایل سطحی را نمیپذیرد. من نمیدانم که این مطرح در دولت در چه مرحلهای قرار دارد، اما میدانم که بسیار خطرناک است.