مکانیسم مغز در تجربههای نزدیک به مرگ: نظریه و راز دیدن نور سفید

مکانیسم مغز در تجربههای نزدیک به مرگ نظریه و راز دیدن نور سفید, دیدن نور سفید، حس خروج از بدن و احساس حضور موجودی فراطبیعی، از بارزترین نشانههای تجربههای نزدیک به مرگ (NDE) محسوب میشوند. این پدیدهها که بیشتر توسط افرادی گزارش میشوند که از ایست قلبی احیا شدهاند، میتوانند عکسالعملی تکاملی از مغز در مواجهه با خطر مرگ باشند.

افراد در لحظات تجربه نزدیک به مرگ متغیرهایی را لمس میکنند که درک دقیقتر آنها نیازمند تحقیقات گستردهتر است. محققان به همین دلیل مدل جامعتری را برای توضیح این پدیده تدوین کردهاند. مغز در مواجهه با مرگ چه واکنشی نشان میدهد؟ محققان تجربههای نزدیک به مرگ را حالاتی از آگاهی گسسته توصیف میکنند که در برابر تهدیدات فیزیکی واقعی یا بالقوه رخ میدهند.

با مرور تحقیقات پیشین در حوزههای روانشناختی و عصبی، مدل نظریه تکاملی-عصبشناختی درک تجربههای نزدیک به مرگ یا ارائه شده که یافتههای قبلی را در یک چارچوب یکپارچه قرار میدهد. بر اساس این نظریه، تجربههای نزدیک به مرگ زمانی آغاز میشوند که سطح اکسیژن در مغز کاهش یابد و در عین حال غلظت دیاکسید کربن افزایش یابد.

این تغییرات باعث اسیدوز مغزی شده و موجی از تحریک عصبی در نواحی کلیدی نظیر محل اتصال گیجگاهی-جداری (TPJ) و لوب پیشی را به همراه دارد که منجر به آزادسازی گسترده انتقالدهندههای عصبی میشود. به عنوان مثال، افزایش سیگنالدهی سروتونین میتواند مسئول توهمات بصری باشد. افزایش اندورفین و GABA حس آسایش عمیق را توضیح میدهد و افزایش شدید دوپامین احتمالاً باعث حس واقعگرایی بیش از حد در این تجربهها میشود.

چرا مغز این واکنش خاص را نشان میدهد؟ محققان معتقدند تجربههای نزدیک به مرگ بخشی از یک عکسالعمل دفاعی عصبی-فیزیولوژیک هستند که در شرایطی فعال میشود که پاسخهای رفتاری مانند جنگ یا گریز دیگر ممکن نیستند. در چنین وضعیتی مغز وارد حالت تجزیه ذهنی شده و تمرکز را به سمت خیالپردازیهای درونی هدایت میکند تا فرد بتواند با موقعیت تهدیدکننده مقابله کند و زنده بماند.

چرا برخی افراد بیشتر از دیگران تجربه نزدیک به مرگ را تجربه میکنند؟ این مطالعه نشان میدهد که برخی افراد برای تجربه نزدیک به مرگ مستعدتر هستند. بهویژه افرادی که گرایش بیشتری به تجزیه ذهنی و خیالپردازی دارند، در مواجهه با خطر مرگ احتمال بیشتری برای دیدن نور سفید دارند. افرادی که دچار نفوذ REM هستند، یعنی فعالیت مغزی مرتبط با خواب REM را حتی در حالت بیداری تجربه میکنند، بیشتر دچار NDE میشوند.

محققان اشاره کردهاند که این ویژگیها میتوانند عناصر کلیدی NDE نظیر ادراک نوری غیرعادی، حس شادی و توانایی خروج از بدن را توضیح دهند. سوالات بیپاسخ در مورد تجربههای نزدیک به مرگ اگرچه مدل برخی ابعاد NDE را توضیح میدهد، اما سوالات بیپاسخ زیادی همچنان باقی مانده است. از جمله اینکه چه ترکیبی از فرآیندهای عصبی برای شکلگیری NDE ضروری و کافی است؟

همچنین مدل تا کنون نمیتواند پدیده پیشآگاهی را که برخی افراد پس از NDE گزارش میکنند (مانند داشتن حسی از آینده) توضیح دهد.