مکانیسم مغزی دیدن نور سفید در لحظات نزدیک به مرگ: نظریه

مکانیسم مغزی دیدن نور سفید در لحظات نزدیک به مرگ نظریه تحقیقات جدید نشان میدهد که پدیدههای گزارششده در لحظات نزدیک به مرگ (NDE) — نظیر دیدن نور سفید، حس خروج از بدن و درک موجودی فراطبیعی — عکسالعملی تکاملی از مغز در برابر خطر مرگ هستند. این تجربیات که بیشتر توسط افراد احیاشده پس از ایست قلبی روایت میشوند، اکنون در چارچوب مدل جامع نظریه تکاملی-عصبشناختی فهمیدن ازمایشهای نزدیک به مرگ تفسیر میشوند.

واکنش مغز در آستانه مرگ چگونه شکل میگیرد؟ بر اساس مدل، وقتی سطح اکسیژن در مغز کاهش مییابد و غلظت دیاکسید کربن افزایش مییابد، حالت اسیدوز مغزی ایجاد میشود. این تغییر شیمیایی موجی از تحریک عصبی در نواحی کلیدی — از جمله محل اتصال گیجگاهی-جداری (TPJ) و لوب بعدسری — را به راه میاندازد و باعث آزادسازی گسترده انتقالدهندههای عصبی میشود.

محققان معتقدند افزایش سیگنالدهی سروتونین عامل توهمات بصری، بالا رفتن اندورفین و GABA مسبب حس عمیق آسایش، و افزایش شدید دوپامین دلیل احساس واقعگرایی بیش از حد در این لحظات است. چرا مغز این مکانیسم دفاعی را فعال میکند؟ این واکنش بخشی از یک عکسالعمل دفاعی عصبی-فیزیولوژیک است که در شرایطی فعال میشود که پاسخهای رفتاری معمول مانند جنگ یا گریز دیگر امکانپذیر نیستند.

مغز با ورود به حالت تجزیه ذهنی، تمرکز را به سمت خیالپردازیهای درونی سوق میدهد تا فرد بتواند با تهدید وجودی مقابله کرده و شانس بقا را افزایش دهد. چه کسانی بیشتر دچار تجربه نزدیک به مرگ میشوند؟ مطالعه نشان میدهد استعداد تجربه NDE در همه افراد یکسان نیست.

افرادی که گرایش بیشتری به تجزیه ذهنی و خیالپردازی دارند، و کسانی که نفوذ REM را تجربه میکنند (فعالیت مغزی خواب REM در حالت بیداری)، احتمال بیشتری برای رویدادهای نظیر دیدن نور غیرعادی، حس شادی فرین و احساس خروج از بدن دارند. سؤالاتی که همچنان بیپاسخ ماندهاند با وجود توضیحات مدل، ابهامات مهمی باقی است. ترکیب دقیق فرآیندهای عصبی که برای شکلگیری NDE لازم و کافی هستند، هنوز مشخص نشده است.

همچنین این مدل قادر به توضیح پدیده پیشآگاهی گزارششده توسط برخی افراد پس از تجربه نزدیک به مرگ — مانند داشتن حس یا دیدی از آینده — نیست و نیازمند تحقیقات بیشتر در این حوزه است.