شاغلان غیررسمی ۶۰ درصد اشتغال ایران را در اختیار دارند
به گزارش طلوع شرق، نتایج مطالعات و بازدید‌های انجام شده نشان می‌دهد که شیوع بیماری کرونا در طول فصول گوناگون سال ۱۳۹۹ باعث از بین رفتن تعداد زیادی از مشاغل شده است. اوج تأثیرگذاری این بیماری در بهار ۱۳۹۹ رخ داده و منجر به کاهش یک می‌لیون و ۵۰۰ هزار نفر از تعداد شاغلان شده است. با وجود افت قابل مشاهده در تعداد شاغلین در طول سال ۱۳۹۹، نرخ بیکاری در این دوره روال کاهشی داشته است.
بازدید عمیق‌تر از دلایل این عدم همسویی بین کاهش اشتغال و نرخ بیکاری، ساختار و کیفیت اشتغال در ایران را آشکار می‌کند. بررسی‌ها مشخص می‌کند که در ساختار اشتغال ایران، شاغلان غیررسمی که ۶۰ درصد اشتغال کشور را تشکیل می‌دهند و افراد کارکن جداگانه با سهم ۳۶.۸ درصدی، جایگاه اصلی را دارند. در حالی که در ایالات متحده، شاغلان مزد و حقوق‌بگیر نزدیک به ۹۴ درصد از کل شاغلان را شامل می‌شوند.
این تفاوت ساختاری پیامد‌های مهمی در زمان بحران دارد. با آغاز شوک کرونا، شاغلان آمریکا در صورت از دست دادن شغل، به دلیل بودن مزد و حقوق‌بگیر، به جمعیت بیکار اضافه شده و از مزایای بیمه بیکاری بهره‌مند می‌شوند. اما در کشور‌هایی که سهم شاغلان کارکن جداگانه و اشتغال غیررسمی در آن‌ها بالاست، تأثیر این بحران در افزایش جمعیت غیر‌فعال و افت نرخ مشارکت نمایان شده و همین عامل باعث کاهش نرخ بیکاری می‌شود.
بنابراین اگر در تحلیل حالت بازار کار، ساختار و کیفیت اشتغال نادیده گرفته شود و تنها تغییرات نرخ بیکاری مبنای قضاوت قرار گیرد، امکان خطا در تحلیل و قضاوت نادرست فراهم می‌شود.
کاهش نرخ مشارکت، عامل اصلی افت نرخ بیکاری شده است
برای درک بهتر می‌توان به گزارش بیکاری سال ۱۴۰۰ اشاره کرد. بر اساس این گزارش، استان خراسان رضوی کم‌ترین نرخ بیکاری و استان لرستان بیش‌ترین نرخ بیکاری را داشته‌اند. با این حال، اگر نرخ مشارکت با توجه به اهمیت آن، یکسان در نظر گرفته شود، نتایج دچار تحول اساسی خواهد شد. بیش‌ترین نرخ مشارکت در گزارش ۱۴۰۰ مربوط به استانیزد با ۴۷.۸ درصد بوده و این نرخ برای تمام استان‌ها لحاظ می‌شود.
در این صورت، نرخ بیکاری استان سیستان و بلوچستان که پیش از این ۹.۴ درصد گزارش شده بود، به ۳۴.۶ درصد می‌رسد. به زبان ساده‌تر، اگر نرخ مشارکت بیش‌ترین استان به عنوان نرخ مشارکت واقعی کشور لحاظ شود، تنها ۲۵ درصد به نرخ بیکاری استان سیستان و بلوچستان اضافه می‌شود.
تحلیلگران بازار کار معتقدند که تمرکز صرف بر نرخ بیکاری بدون در نظر گرفتن کیفیت اشتغال و نرخ مشارکت، می‌تواند تصویر نادرستی از وضعیت واقعی اشتغال در کشور ترسیم کند. تجربه سال ۱۳۹۹ نشان داد که در شرایط بحرانی، شاخص‌های سنتی ممکن است گمراه‌کننده باشند.
کارشناسان تأکید دارند که برای سنجش دقیق‌تر سلامت بازار کار، باید بر روی شاخص‌هایی نظیر نرخ مشارکت، نرخ اشتغال، و نسبت شاغلان غیررسمی به کل شاغلین تمرکز کرد. این شاخص‌ها تصویر شفاف‌تری از چالش‌های ساختاری اشتغال در ایران ارائه می‌دهند.
راهکار‌های پیشن‌هادی برای بهبود کیفیت اشتغال شامل توسعه اقتصاد رسمی، تقویت حمایت‌های اجتماعی برای کارگران غیررسمی، و ایجاد انگیزه برای انتقال مشاغل غیررسمی به بخش رسمی می‌باشد. این اقدامات می‌تواند در بلندمدت به کاهش آسیب‌پذیری بازار کار در برابر شوک‌های خارجی کمک کند.