پژوهشگران دانشگاه تهران برای نخستین بار در خاورمیانه سامانه تقطیر مولکولی را در مقیاس پایلوت ساختند

گروهی از محققان دانشکده زیستشناسی دانشکدگان علوم دانشگاه تهران به سرپرستی دکتر مهران حبیبی رضایی، استاد دانشکده زیستشناسی، موفق به طراحی و ساخت سامانه تقطیر مولکولی شدند که کارایی بالایی در صنایع دارویی و غذایی دارد.

دکتر حبیبی رضایی درباره کاربردهای این سامانه اظهار کرد تقطیر مولکولی سیستمی برای جداسازی و استخراج ترکیبات گوناگون از جمله دارویی، غذایی، پتروشیمی و شیمیایی است. در حال حاضر ۵۴ نوع مکمل دارویی و غذایی وارداتی در کشور مصرف میشود که باعث خروج سالانه صدها میلیون دلار ارز میگردد. برندهای ایرانی تولیدکننده مکمل، ماده مؤثر را داخل میکنند و تنها فرایندهای نهاییسازی را انجام میدهند، در حالی که فناوری تولید ماده مؤثر تاکنون در ایران و خاورمیانه وجود نداشته است.

وی انواع ویتامینها (، )، اسیدهای چرب (امگا ۳، امگا ۶، امگا ۹)، مینرالها (کلسیم، منیزیم، آهن، روی)، ترکیبات گیاهی، ترکیبات بوتانیکال مانند کافئین و کورکومین، ترکیبات با منشأ دریایی مانند بتاکاروتن و هیدروکسیاپاتیت و آمینواسیدها را از جمله مواد مکمل نامید که در این میان امگا ۳ و ویتامین مصرف بالایی دارند.

حبیبی رضایی در توضیح فناوری تقطیر مولکولی گفت محور اصلی شکلگیری این مکملها، بخش تغلیظ است. کشورهای دارای این فناوری از سیستم تقطیر مولکولی در مقیاس صنعتی بهره میبرند که گونههای گوناگونی با کارکردهای مختلف دارد. یکی از پیشرفتهترین و پیچیدهترین گونهها، تقطیر مسیر کوتاه است.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران افزود این سامانه بر پایه تبخیر تحت خلأ شدید عمل میکند و توانایی تفکیک و تخلیص ترکیبات در مقیاس مولکولی و حذف ناخالصیها به صورت انتخابی را دارد. دانش فنی طراحی و ساخت تجهیزات و ابزارهای جانبی این سامانه پیش از این محدود به چند کشور بوده است.

او درباره فرآیند اجرای پروژه بیان کرد از آبانماه سال ۱۳۸۹ تیمی علمی و فنی متشکل از نزدیک به ۴۰ نفر متخصص در رشتههای مهندسی شیمی، مکانیک، صنایع غذایی، شیمی و زیستفناوری با هدف بومیسازی دانش فنی ساخت این سامانه تلاش کردند و سرانجام در سال جاری برای نخستین بار در خاورمیانه موفق به طراحی و ساخت آن در مقیاس پایلوت شدند. در سامانه طراحیشده، محصول امگا ۳ در مقیاس پایلوت با موفقیت تولید شده و اکنون سامانه در حال بهینهسازی شرایط فرایندی برای استخراج آلفا-توکوفرول و CBD است.

مهدی طاعتی، فاطمه اشعاری و سجاد تاجدینی از همکاران این پروژه پژوهشی بودهاند.