مغز انسان در سه سن ۵۷، ۷۰ و ۷۸ سال اوج پیری را تجربه می‌کند
یک مطالعه جدید نشان داده است که مغز انسان در طول زندگی با سه دوره متمایز اوج پیری روبرو می‌شود. محققان دریافتند که سطح ۱۳ پروتئین مرتبط با پیری مغز در سنین ۵۷، ۷۰ و ۷۸ سالگی به بیش‌ترین می‌زان خود می‌رسد. این یافته‌ها می‌تواند این سنین را به عنوان زمان‌های کلیدی برای انجام اقدامات پیشگیرانه جهت حفظ سلامت مغز معرفی کند.
این تحقیق با بررسی غلظت نزدیک به ۳ هزار پروتئین در پلاسمای خون نزدیک به ۵ هزار فرد در بازه سنی ۴۵ تا ۸۲ سال انجام شده است. تحلیل داده‌ها نشان داد که ۱۳ پروتئین مرتبط با پیری مغز دقیقا در سه سن ۵۷، ۷۰ و ۷۸ سالگی اوج خود را تجربه می‌کنند. یکی از این پروتئین‌ها به نام بریویکان با مشکلاتی چون زوال عقل، سکته و اختلال حرکتی مرتبط است. پروتئین دیگری به نام جی‌دی‌اف ۱۵ نیز با بیماری‌های مرتبط با پیری ارتباط مستقیم دارد.
دانشمندان بیان کردند که تغییرات در سطح این ۱۳ پروتئین به احتمال زیاد نشان‌دهنده تحولات مهمی در سلامت مغز در این سنین است. آن‌ها تأکید کردند که این بازه‌های سنی می‌توانند فرصت‌های مناسب برای مداخله در روند پیری مغز باشند تا از بروز بیماری‌هایی مانند زوال عقل پیشگیری شود. این پژوهش توسط تیمی از بیمارستان آموزشی دانشگاه ژنگژو در چین انجام و در مجله نیچر ایجینگ منتشر شده است.
محققان در این مقاله هشدار داده‌اند که تا سال ۲۰۵۰ جمعیت افراد بالای ۶۵ سال به بیش از ۱.۵ می‌لیارد نفر خواهد رسید که این امر ضرورت بررسی عمیق‌تری از روند پیری را دوچندان می‌کند. آن‌ها اواخر دهه پنجاه زندگی را به عنوان زمان آغاز پیری مغز شناسایی کرده‌اند. همچنین دهه هفتم و اواخر آن نیز به عنوان دوره‌های کلیدی دیگر در این روند شناخته شده‌اند. این یافته‌ها به پر کردن شکاف‌های علمی در مورد مکانیسم‌های مولکولی پیری مغز کمک می‌کند و نتایج مهمی برای توسعه نشانگر‌های زیستی و درمان‌های شخصی‌سازی‌شده دارد.
این نتایج چند ماه پس از انتشار تحقیقی دیگر از سوی تیم دانشگاه استنفورد منتشر شده که نشان می‌داد بدن انسان در دو دوره سنی خاص بیش‌ترین تغییرات پیری را تجربه می‌کند و ایده پیری تدریجی را زیر سوال می‌برد. تحقیقات استنفورد نشان داد که تغییرات مرتبط با سن مانند افت متابولیسم، چین‌وچروک پوست و افزایش آسیب‌پذیری در برابر بیماری‌ها در سنین ۴۴ و ۶۰ سالگی به اوج می‌رسد. این تغییرات می‌تواند علت افزایش وزن یا حساسیت بیش‌تر به مصرف الکل باشد.
دکتر مایکل اسنایدر، استاد ژنتیک در دانشگاه استنفورد، بیان کرد که اکثر افراد فکر می‌کنند پیری به طور تدریجی رخ می‌دهد، اما این تحقیق نشان می‌دهد تغییرات عمدتا به صورت ناگ‌هانی و غیر‌خطی اتفاق می‌افتد. برای کاهش تأثیر این امواج پیری، توصیه می‌شود افراد در حوالی سنین ۴۴ و ۶۰ سالگی فعالیت بدنی بیش‌تری داشته باشند و رژیم غذایی سالم‌تری را دنبال کنند.
دانشمندان داده‌های مربوط به نمونه‌های خون، مدفوع و سایر نمونه‌های زیستی ۱۰۸ فرد سالم بین ۲۵ تا ۷۵ سال را به مدت ۱.۷ سال رصد کردند. تحلیل‌ها نشان داد که ۸۱ درصد از مولکول‌های مورد بررسی، از جمله پروتئین‌ها و آر‌ان‌ا، حداقل یک تحول عمده را تجربه کرده‌اند. در نهایت مشخص شد که بیش‌ترین تغییرات در دو دوره سنی ۴۴ و ۶۰ سالگی رخ می‌دهد.
دکتر استیو هافمن، زیست‌شناس محاسباتی، اظهار کرد که این نتایج با مشاهدات شخصی یا گزارش‌های افت ناگ‌هانی آمادگی جسمانی در این سنین هم‌خوانی دارد. دکتر شیائوتائو شن نیز تأکید کرد که شناسایی و رصد این عوامل باید یکی از اولویت‌های پژوهش‌های آینده باشد.
در افراد ۴۰ ساله، تغییرات عمده‌ای در متابولیسم الکل، کافئین و چربی‌ها و همچنین نشانگر‌های مرتبط با بیماری‌های قلبی، پیری پوست و ماهیچه‌ها مشاهده شد. یک موج پیری دیگر در سن ۶۰ سالگی نیز دیده شد، هرچند شدت آن کمتر بود. محتمل است که برخی از این تغییرات با عوامل رفتاری یا سبک زندگی مرتبط باشند که در این گروه‌های سنی رایج‌تر هستند.