>> یافتن اثر ژنتیکی در دوران جنینی که میتواند بذر اسکیزوفرنی را بکند؛ گشایش پیشگیری اولیه

>> یافتن اثر ژنتیکی در دوران جنینی که میتواند بذر اسکیزوفرنی را بکند؛ گشایش پیشگیری اولیه > دانشمندان با بررسی دادههای ژنتیکی هزاران نفر، شواهدی دستان یافتهاند که نشان میدهد ریشههای بیماری اسکیزوفرنی میتواند در مراحل بسیار اولیه شکلگیری جنین و بلافاصله پس از لقاح، بذرکشی شود. این کشف دیدگاه سنتی مبنای تمامیتهای ارثی بودن این اختلال را به چالش کشیده و امیدی برای پیشگیری از آغازین ایجاد کرده است.

تحقیقات جدید جهشهای جسمی در رحم گروهی از محققان به رهبری ادواردو مائوری، پزشک و دانشمند دانشکده پزشکی هاروارد، ژنوم حدود ۲۵ هزار فرد (شامل بیماران اسکیزوفرنی و شاهدان سالم) را تحلیل کردند. نتایج این تحقیق که در مجله علمی منتشر شده، وجود دو تغییر ژنتیکی مهم را در دوران جنینی آشکار کرد که از والدین به ارث نرسیدهاند.

این جهشهای سوماتیک یا جسمی پس از تقسیمهای اولیه سلول تخمک بارور رخ داده و تنها در بخشی از سلولهای بدن (مانند سلولهای مغزی) وجود دارند، نه در سلولهای گسیلی. به همین دلیل در تستهای ژنتیکی معمول که روی خون یا لعاب انجام میشوند، ممکن است گم شوند.

دو ژن کلیدی و محققان روی دو ژن متمرکز شدند که در آنها حذف یا از دست رفتن قطعاتی از DNA دیده شده بود ژن این ژن در انتقال سیگنالها بین اعصاب مغز نقش حیاتی دارد. حذف اجزای این ژن در مراحل اول جنینی، در پنج مورد بیمار دیده شد در حالی که در گروه شاهد هیچکدام وجود نداشت. این ژن پیشتر در صورت ارثرسی نیز با اسکیزوفرنی مرتبط شناخته شده بود، اما این بار نقش جهشهای ناگهانی و غیرارثی آن اثبات شده است.

ژن این ژن بیشتر در کبد فعال است و برای انتقال مواد درایه شناخته میشود. شگفتانگیز بود که حذف در این ژن در پنج بیمار دیگر یافت شد که همگی مقاوم به درمان با داروهای ضد روانپریشی معمول بودند. مائوری میگوید این یافتن برای ما غیرمنتظره بود؛ مطالعات قبلی هم جهش این ژن را با اسکیزوفرنی مقاومبهدرمان در ارتباط میخواندهاند. چرا این کشف برای پیشگیری حیاتی است؟

اسکیزوفرنی اختلالی است که معمولاً در اوایل بلوغ یا اوایل بزرگسالی علائم خود (توهم، هذیان، اختلال تفکر، انزوا) را نشان میدهد و درمان آن چالشبرانگیز است. نزدیک به ۲۰ درصد از موارد اسکیزوفرنی تا به حال پایه ژنتیکی مشخصی نداشتند. اگر بخشی از این موارد ناشی از جهشهایی باشد که در روزهای یا هفتههای اول بارداری اتفاق میافتد، یک پنجره زمانی طلایی برای مداخله وجود دارد.

کریس والش، نویسنده ارشد تحقیق و متخصص ژنتیک بیمارستان کودکان بوستون، تأکید کرد ما جهشهایی را میبینیم که از والدین ارث نیافتهاند؛ این یعنی ریشه بیماری در بدنِ جنین در حال شکلگیری جستجو میشود. از ژن به عمل پیامدهای بالینی شناسایی این مکانیسم میتواند مسیرهای جدیدی را باز کند توسعه تستهای پیشپردازی حساستر برای شناسایی جهشهای سوماتیک در یارانههای جنینی یا خون نوزاد.

طراحی استراتژیهای درمانی هدفمند برای زیرگروههای خاص بیمار (مثل بیماران با حذف که به داروهای معمول جواب نمیدهند). درک بهتر نقش محیط رحم (تغذیه مادر، عفونت، استرس) در تحریک یا مهار این جهشهای اولیه. اسکیزوفرنی در نگاه آمار این اختلال حدود ۰.۳ تا ۰.۷ درصد جمعیت را در طول عمر دچار میکند. در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۰ میلیون نفر در جهان با اسکیزوفرنی زندگی میکردند. مردان زودتر و کمی بیشتر از زنان مبتلا میشوند.

عمر انتظار در این بیماران ۲۰ سال کمتر از عموم است، که بخش زیادی از آن ناشی از بیماریهای جسمانی همراه و نرخ خودکشی بالا (نزدیک ۵ درصد) است. با این حال، نزدیک به نیمی از بیماران با درمانهای ترکیبی (دارو، رواندرمانی، توانبخشی) بهبود قابلتوجهی خواهند داشت.

نتیجهگیری و افق آینده محققان تاکید دارند که اگرچه این یافتنها بخش کوچک اما معناداری از معماری ژنتیکی اسکیزوفرنی را توضیح میدهند، اما برایتبیین دقیق میزان سهم این مکانیسم در کل موارد و تبدیل آن به ابزار بالینی، تحقیقات گستردهتری ضروری است. با این حال، یادآوری میشود که اسکیزوفرنی نتیجه تعامل پیچیده ژنتیک و محیط است و ترومای کودکی، عفونتهای ویروسی و مصرف مواد نیز عوامل تقویتکنندهاند.

این گام علمی، امید را تقویت میکند که در آینده نه تنها درمان، بلکه پیشگیری از ریشه این اختلال مزمن ممکن گردد. >>