>> چالشهای کالابرگ الکترونیکی: راهحل معیشتی یا پروژه ناتمام در اقتصاد ایران

>> چالشهای کالابرگ الکترونیکی راهحل معیشتی یا پروژه ناتمام در اقتصاد ایران؟ > مطرح کالابرگ الکترونیکی از بهمن ۱۴۰۲ با شعار مطرح فجرانه و با هدف جایگزینی یارانه نقدی آغاز شد. در این طرح، ۱۱ قلم کالای اساسی از جمله برنج، روغن، ماکارونی، شیر، مرغ و تخممرغ به خانوارها ارائه گردید تا تأثیر منفی پرداخت نقدی یارانهها بر تورم کاهش یابد.

مشمولان از طریق سامانه یار و فروشگاههای زنجیرهای همانند جانبو و هایپرفامیلی میتوانستند کالاهای خود را دریافت کنند. این طرح که در ابتدا برای هفت دهک جامعه اجرا شد، از تیرماه ۱۴۰۳ به علت مشکلات زیرساختی و کمبود منابع مالی متوقف گردید. با وجود استقبال نسبی از طرح، برخی کارشناسان از مشکلات احتمالی همانند تشکیل رانت و کمبود کالاهای توزیعشده انتقاد داشتند.

، مجلس شرط کرد که در صورت اجرای این تصمیم، دولت موظف به راهاندازی کالا برگ الکترونیکی برای فراهم کردن نیازهای اساسی مردم باشد.

دیدگاه مجلس و دولت در مورد سبد کالایی رییس مجلس مقصد از این طرح را فراهم کردن یک سبد کالایی الزامی شامل اقلام خوراکی (همانند هزار کالری روزانه)، کالاهای حوزه درمان، بهداشت و حتی اقلام جهیزیه دانست و افزود دولت نیز در این عرصه همراه است و بهاختصاصی آقای پزشکیان نیز حمایتکنندهاند. وفاق بین مجلس و دولت در این حوزه قابل مشاهده است.

ما بر آنیم که برای مبارزه با گرانی، اقشار کمدرآمد و دهکهای پایین جامعه را از طریق سبد کالایی حمایت کنیم. در فاز اول، ۱۲ قلم کالا و در ادامه ۲۵ قلم دیگر تحت پوشش قرار میگیرند، به طوری که رشد قیمت این کالاها از رشد حقوق کارمندان و کارگران فراتر نرود.

قالیباف با اشاره به حالت جاری گفت ما باید به این مسئله دقت کنیم که اکنون به ۸۰ تا ۸۲ میلیون نفر یارانه میدهیم که این رویه نیازمند بازنگری است؛ در حالی که مقدار یارانه مددجویان از ۶۰۰ هزار تومان به نزدیک به یک میلیون تومان افزایش یافته است؛ اما برای حمایت مؤثرتر از دهکهای پایین و حتی برخی دهکهای دیگر، باید سبد کالایی بهصورت جدیتر اجرایی شود.

لفان با اشاره به نبود زیرساختهای مناسب، به طرح کالابرگ اذعان ندارند.

برای مثال فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت با اشاره به محدودیتهای حاضر در عرصه منابع و زیرساختهای طرح کالابرگ الکترونیک اظهار داشت دولت از همه راهبردهای ممکن بهرهگیری خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود معیشت اقشار کمدرآمد تحت تأثیر قرار نخواهد گرفت و در صورت فراهم شدن شرایط و زیرساختهای ملزوم، طرح کالابرگ الکترونیکی به اجرا در خواهد آمد. در سوی دیگر برخی اعتقاد دارند مشکل زیرساختی برای کالا برگ در کشور وجود ندارد.

صمصامی، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در واکنش به سخنان برخی از دولتمردان مبنی بر اینکه دولت در اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی با محدودیت منابع و مشکلات زیرساختی روبرو است، گفت شگفت است که دولت میگوید بستر این کار را ندارد، به چه علت دولت بستر این کار را فراهم نمیکند؟

وی معتقد است که این کار به هیچ وجه پیچیده نیست و با اشاره به اینکه ما بیشتر از ۱۰۰ پایگاه اطلاعاتی متفرق داریم، یادآوری کرد که علاوه بر این، قانون مدیریت دادهها و اطلاعات ملی اگر به خوبی اجرا شود، بستر اطلاعاتی بسیار خوبی بین دستگاهها فراهم میشود. تجربه تاریخی ایران در نظام کوپنی در دهههای ۶۰ و ۷۰، نظام توزیع کوپنی در ایران با هدف مدیریت کمبود کالا در دوران جنگ و تحریم به کار گرفته شد.

این سیستم در ابتدا توانست توزیع نیازهای اساسی را تا حدودی مدیریت کند، اما با گذشت زمان، معایبی همچون فساد گسترده، نابرابری در توزیع و کاهش کیفیت کالاها، به کارآمدی آن صدمه زد. این مشکلات، سرانجام به حذف تدریجی این سیستم منجر شد. اکنون کالا برگ الکترونیکی به عنوان بازطراحی این تجربه با بهرهگیری از فناوریهای نوین مطرح شده است.

دیجیتالیسازی این فرآیند میتواند شناسایی دقیقتر اقشار آسیبپذیر، توزیع هدفمندتر یارانهها و کاهش هدررفت منابع را ممکن سازد. با این حال، ابزارهای دیجیتال به تنهایی نمیتوانند مشکلات ساختاری عمیقتر را حل کنند. الگوهای جهانی و نتایج متفاوت طرحهای مشابه کالا برگ در کشورهای دیگر نیز نتایج متغیری داشتهاند.

در آمریکا، برنامه SNAP (برنامه کمکهای تغذیهای تکمیلی) از طریق کارتهای الکترونیکی به خانوارهای کمدرآمد پشتیبانی میکند تا مواد غذایی مورد نیاز خود را فراهم کنند. این برنامه اگرچه بخشی از نیازهای تغذیهای را پوشش داده، اما به علت محدودیت در انتخاب کالاها، هزینه بالای اجرای سیستم و عدم کنترل مؤثر قیمتها، با انتقاداتی مواجه شده است.

در هند، نظام توزیع عمومی (PDS) با هدف ارایه کالاهای اساسی با قیمت یارانهای به اقشار کمدرآمد، توانسته فقر مطلق را کاهش دهد. با این حال، فساد گسترده و ناکارآمدی در توزیع، اثربخشی این طرح را محدود کرده است. چالشهای اجرایی در بستر اقتصاد ایران در ایران، اجرای کالا برگ الکترونیکی با چالشهای بسیاری مواجه است.

اگرچه این طرح میتواند به بهبود هدفمندی یارانهها کمک کند، اما مسائلی نظیر تورم ساختاری، نظارت ناکافی، و وابستگی به واردات کالاهای اساسی همچنان پایدار هستند. تخصیص کالا برگ بدون تقویت تولید داخلی، میتواند فشار بیشتری بر منابع ارزی بیاورد و حتی باعث ایجاد تقاضای کاذب و افزایش قیمتها در بازار آزاد شود. تصمیمگیری نهایی در دست دولت چهاردهم اکنون دولت چهاردهم باید به عنوان تصمیمگیرنده نهایی اجرا یا عدم اجرای کالابرگ عمل کند.

این طرح میتواند به عنوان راهحلی برای حمایت از اقشار آسیبپذیر و کنترل تورم در بخش کالاهای الزامی در نظر گرفته شود، اما پیش از هرگونه تصمیمگیری، ضروری است که ابعاد گوناگون آن از جمله زیرساختهای اقتصادی، ظرفیت تولید داخلی و توان نظارتی کشور به دقت سنجیده شود. دولت باید بررسی دقیقی از مزایا و معایب این طرح داشته باشد و بر پایه شرایط جاری اقتصادی و تجارب پیشین، تصمیم بگیرد که آیا اجرای آن به سود کشور است یا خیر.

سوالات کلیدی پیش از اجرا در جمعبندی، باید به چند مسئله کلیدی در مورد طرح کالا برگ الکترونیکی دقت کرد. اول، الزام تعیین سیاست حمایتی آشکار است آیا یارانه نقدی باید کاملاً حذف شود و جای خود را به کالا برگ بدهد، یا هر دو همزمان اجرا شوند؟ ترکیب این دو میتواند به فساد و ناکارآمدی منجر شود. دوم، ضعف در شناسایی دقیق اقشار کمدرآمد است، چرا که تغییرات مداوم در دهکبندیها شفافیت و هدفمندی این طرح را تحت تأثیر قرار میدهد.

مسئله مهم دیگر، تأثیر واقعی این طرح بر معیشت مردم است. با توجه به اینکه یکسوم جمعیت زیر خط فقر زندگی میکنند و بخش بزرگی از دو سوم باقیمانده در نزدیکی آن قرار دارند، باید بررسی شود که آیا مقدار پشتیبانی ارایهشده از طریق کالا برگ میتواند به بهبود حالت معیشتی این اقشار منجر شود یا تنها به عنوان یک عمل موقتی عمل خواهد کرد. این سوالات نیازمند جوابهای روشن پیش از اجرای نهایی طرح میباشند. >>